حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2223

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

روميها و ملل تابعه نزديك خود بوده و مجالى نمييافته ، كه بفكر ايالات دوردست خود باشد . اكنون مقتضى است نظرى هم بباختر بيفكنيم . دولت باختر بالاتر گفته شد ، كه دولت باختر را در 256 ق . م ديودوت اوّل تأسيس كرد و بعد از او ديودوت دوّم بتخت نشست . در زمان اوتىدموس ، جانشين ديودوت دوّم ، آن‌تيوخوس سوّم سلوكى بباختر قشون كشيد و پس از فتحى اوتىدموس را بپادشاهى ابقاء كرد ، تا جلو مردمان شمالى را ، كه بباختر هجوم ميآوردند ، بگيرد . در زمان اين پادشاه و پسرش دمتريوس باختر از طرف جنوب پاراپاميز و مغرب و شمال توسعه يافت و دولتى بزرگ گرديد ، چنان كه از سغد تا رخّج و از هريرود تا دهنهء رود سند و پنجاب هند عرض و طول اين مملكت بود . ولى وسعت مملكت باختر دوام نيافت ، زيرا در زمان دمتريوس ، اوكراتيد نامى در باختر بالاخصّ قوّت يافت و دمتريوس در جنوب و مغرب كوههاى پاراپاميز ، ولى بعد از چندى اوكراتيد به خيال تصرف رخّج و زرنگ ( سيستان ) و پنجاب هند افتاد و كارهاى باختر و صفحات شمالى آن را رها كرده تمامى حواس خود را بتسخير اين ممالك مصروف داشت . بعد با دمتريوس ، كه پنجاب هند را داشت ، در جنگ شد و او را شكست داده پنجاب هند را بمملكت خود ضميمه كرد . وقتى كه او از اين سفر جنگى برميگشت ، چنان كه ژوستن گويد ( كتاب 41 ، بند 6 ) پسرش ، كه در اداره كردن مملكت شريك اوكراتيد بود ، پدرش را در راه كشت ( 147 ق . م ) و بىاينكه پدركشى خود را پنهان دارد ، چرخهاى ارّابه‌اش را با خون پدر رنگين كرد ، مثل اينكه دشمنى را كشته باشد و حتّى جسد پدر را دفن نكرد . معلوم است ، كه تقسيم دولت باختر به دو قسمت و جنگ‌هاى خانگى در دولت يونانى و باخترى ، مبانى اين دولت را سست كرد و از طرف ديگر مردمان شمالى ، كه سغد را گرفته همواره بباختر هجوم ميآوردند ، از موقع استفاده كرده باختر را در فشار گذاردند . حتّى ظن قوى اين است ، كه اين مردمان سكائى